30. Textielcadeaus en een breipatroon

Na de presentatie van de poëziebundel ‘Niet mijn huis’ van Wendela de Vos kreeg ik van haar een tasje van een vrolijk geruite stof en met plastic hengels. Nog nooit zoiets gezien. Thuis uitpakken stond er op het label. Dat deed ik natuurlijk, want wat er staat, moet je doen.

In het tasje zaten twee theedoeken met geborduurd monogram uit de familie van haar vader. Een wit tafelkleedje met een kunstig gehaakte kanten rand en een rand open borduurwerk en een naaldenkoker met inhoud van haar oma.Ik ben gek op alles waarop een monogram is geborduurd; de twee theedoeken komen in de collectie in de theedoekenkast.

Toen ik het tafelkleedje fotografeerde, viel me op dat de rand van open naaiwerk niet helemaal is afgemaakt. Dat snap ik wel, want het is een gepriegel van jewelste om eerst de inslag eruit te halen en daarna met garen het patroon erin te krijgen. Het kleedje past overigens precies op onze terrastafel en daar krijgt het op zonnige dagen zeker een plaats.

In de houten naaldenkoker zaten drie heel dunne breipennen zonder knop, een ijzeren haaknaald nummer 8 waarvan het haakje is verdwenen en een waarschijnlijk benen haaknaald die wat krom is, wellicht door het gebruik.

Misschien is de kanten rand er wel mee gehaakt. Oud textiel met een verhaal, je kunt me er geen groter plezier mee doen.

Overigens is de dichtbundel van Wendela de Vos een prachtig eerbetoon aan haar moeder die ooit een ruïne kocht in Zuid-Frankijk, de bouwval met veel hulp opknapte en er jaren met intens genoegen de zomers doorbracht. Redacteur Jos van Hest en ik wilden het inmiddels verkochte huis zien, toen we in de Haute Provence waren. Jos las er gedichten van Wendela voor en ik zette het op film. Let ook even op zijn shirt, want dat heb ik gemaakt!

Op dit moment ben ik bezig met speurwerk naar het verhaal achter de inhoud van een doos met textielproeflappen die ik van mijn vriendin Evelien Verkerk heb gekregen. Ik ben al een eind op weg, heb de familie al via Internet gevonden en de eerste contacten zijn gelegd. Wordt vervolgd, zeg je dan.

Afgelopen zaterdag kreeg ik via LinkedIn een bericht dat er op Modelogica een artikel stond dat ik moest lezen. Modelogica is een maandelijks nieuwsbrief van modejournaliste Bregje Lampe, die in Het Parool en de Volkskrant schreef. In Modelogica #20: mode, waarom eigenlijk? staat het volgende geschreven:

• Bas Timmer, die met de Stichting Sheltersuit wind- en waterdichte jassen voor zwervers en vluchtelingen verzorgt, gaf op 4 maart een show in Parijs, in Palais de Tokyo. De kleding van Sheltersuit Label is gemaakt van restmaterialen en overgebleven stoffen van modemerk Chloé. De opbrengsten van het modelabel gaan naar de stichting, zodat die meer Sheltersuits kan geven aan mensen die ze nodig hebben. Dat is nog eens een mooi voorbeeld van alternatieve modelogica.

Terug naar de catwalk presentatie in Parijs. Het meest ontroerende bericht dat ik over deze show las kwam van een oud-docent van Timmer: Jan ter Heide, lang werkzaam als docent modevorming bij de de mbo opleiding van het ROC van Twente, die op zijn 63ste met zijn breisels op een Parijse catwalk debuteerde. Onderweg naar Parijs had hij nog een stapeltje Oekraïense harten gebreid, om weg te geven tijdens de show. Hij zat front row, vlakbij Suzy Menkes. 

Hoe leuk is dat! Je blog raakt een belangrijke modejournaliste die een link naar mijn Sheltersuit-blog in haar artikel zet. Dank Bregje Lampe! Ondertussen heb ik me natuurlijk geabonneerd op de nieuwsbrief van Modelogica.

Ook via LinkedIn kreeg ik van Katharina Lorentz een verzoek of ik een patroon kon schrijven van mijn gebreide Oekraïense Hart. Ik schreef een uitgebreid patroon in het Engels dat hieronder staat.

Mocht je het gaan breien en verkopen stort dan het geld op een goed doel waarmee je Oekraïense mensen in nood helpt. Ik stortte de laatste weken een groot bedrag op KyivPride. De lhbtiq+ groep daar heeft dringend geld nodig voor shelter en andere hulp.

Ukranian Heart

Yarn

I have used a rather thick yarn,  DROPS Snow / Eskimo which  my friend Loret Karman dyed in the right colors, but you can use every yarn in blue and yellow.

Needles: number 5, but depening on the yarn and gauge.

Everything is done in KnitStitch!

Start:

  1. Cast on 1 stitch with yellow yarn.
  2. Make two out of 1. (2)
  3. Knit all stitches.
  4. Knit one stitch in the front of the loop, make 2, take yarn forward and slip the last stitch purlwise. (4)
  5. Knit one stitch in the front loop, knit till you reach the last stitch, yarn forward and slip the last stitch purlwise.
  6. Knit one stitch in the front of the loop, make one, knit till you reach the last stitch, make one and slip the last stitch purlwise. (6)
  7. Knit one stitch in the front loop, knit till you reach the last stitch, yarn forward and slip the last stitch purlwise.
  8. Knit one stitch in the front of the loop, make one, knit till you reach the last stitch, make one and slip the last stitch purlwise. (8)
  9. Knit one stitch in the front loop, knit till you reach the last stitch, yarn forward and slip the last stitch purlwise.
  10. Knit one stitch in the front of the loop, make one, knit till you reach the last stitch, make one and slip the last stitch purlwise. (10)
  11. Knit one stitch in the front loop, knit till you reach the last stitch, yarn forward and slip the last stitch purlwise.
  12. Knit one stitch in the front of the loop, make one, knit till you reach the last stitch, make one and slip the last stitch purlwise. (12)
  13. Knit one stitch in the front loop, knit till you reach the last stitch, yarn forward and slip the stitch purlwise.
  14. Cut Yarn and leave a little tail to work in later.
  1. With Blue yarn. Knit one stitch in the front of the loop, make one, knit till you reach the last stitch, make one and slip the last stitch purlwise. (14)
  2. Knit one stitch in the front loop, knit till you reach the last stitch, yarn forward and slip the stitch purlwise.
  3. Knit one stitch in the front of the loop, make one, knit till you reach the last stitch, make one and slip the last stitch purlwise. (16)
  4. Knit one stitch in the front loop, knit till you reach the last stitch, yarn forward and slip the stitch purlwise.
  5. Knit over the first 8 stitches. Knit one stitch in the front of the loop, make one, knit 4, knit 2 together, till you reach the last stitch, and slip the last stitch purlwise. Turn. This will make the right part of the heartshape. Leave the other 8 stitches on the needle for the other part of the heartshape.
  6. Knit one stitch in the front loop,  knit all stitches, till you reach the last stitch slip the last stitch purlwise.
  7. Knit one stitch in the front loop, knit 2 together, knit 2 stitches, knit 2 together till the last stitch, yarn forward and slip purlwise.
  8. Knit one stitch in the front loop,  knit all stitches, till you reach the last stitch slip the last stitch purlwise.
  9. Knit one stitch front loop, knit 2 together,  knit 2 together, slip the last stitch purlwise.
  10. Knit one stitch in the front loop, knit till the last stitch, yarn forward and slip purlwise.
  11. Knit one stitch in the front loop, knit 2 together, yarn forward slip the last stitch purlwise.
  12. Bind off 3 stitches.

Other Blue half

  1. Knit one stitch in front loop, knit 2 together, knit 4 stitches, make 1, slip the last stitch purlwise.
  2. Knit one stitch in the front loop,  knit all stitches, till you reach the last stitch slip the last stitch purlwise.
  3. Knit one stitch in the front loop, knit 2 together, knit 2 stitches, knit 2 together till the last stitch, yarn forward and slip purlwise.
  4. Knit one stitch in the front loop, knit  all stitches till you reach the last stitch, slip the ast stitch purlwise.
  5. Knit one stitch in the front loop, knit 2 together,  knit 2together, slip the last stitch purlwise.
  6. Knit one stitch in the front loop, knit till the last stitch, yarn forward and slip the last stitch purlwise.
  7. Knit one stitch in the front loop, knit 2 together, yarn forward slip the last stitch purlwise.
  8. Bind off 3 stitches.

Take a tapestry needle and weave in loose ends and form the heart shape.

Use a little safety pin to wear it on your coat.

Please send me some pictures from finished hearts.

Happy knitting!

18. Monogrammen, linnen lakens en een letterlap

Kringloopwinkels, ik ben er dol op. Vooral de Emmaüs-vestigingen in Frankrijk zijn favoriet tijdens onze vakanties. Zodra ik een huis heb geboekt, kijk ik waar de eerste de beste Emmaüs in de omgeving is en wat de openingstijden zijn. Voor de komende zomervakantie maak ik nu al een lijst.

Het lichtblauwe servies dat niet meeging. Zou het er nog staan komende zomer?

Alle Emmaüs-vestigingen zijn anders. Soms  ongeorganiseerd en rommelig, soms heel helder ingericht. De kringloopwinkel in Vierzon bijvoorbeeld is perfect voor oude serviezen. De winkel ziet er zeer gestileerd uit; de vrouw die op de servies- en meubelafdeling werkt, vertelde dat ze veel plezier beleeft aan het inrichten. Ze vult oude kasten met prachtige serviezen, ze dekt tafels rijkelijk met schalen vol bonte dessins. Op speciale planken zet ze handgedraaide kommen uit de jaren zeventig, in een keukenkast stapelt ze witte puddingvormen op. Vorig jaar werd ik verliefd op een lichtblauw servies waarbij ze een klein, pastelkleurig schilderij had gezet van een vaas met bloemen. Het servies ging helaas niet mee. De auto raakte al vol en we moesten nog verder in onze Tour de France. We zouden nog meer kringloopwinkels bezoeken en wie weet vonden we daar ook nog schatten die mee naar huis moesten.

Links een kleine dameszakdoek, rechts een grote linnen herenzakdoek

Meer nog dan naar serviezen ben ik op zoek naar damasten tafellakens, servetten, zakdoeken en linnen lakens, het liefst met geborduurde monogrammen. Wonderlijk die geborduurde letters waarvan je nooit te weten zal komen welke namen erachter zitten. Bij de opvoeding van jonge meisjes in de 18de eeuw was monogrammen leren borduren belangrijk. Vanaf de puberteit werkte je aan je aan de ‘linnenuitzet’ die je meenam als je ging trouwen: een houten kist vol linnen lakens, tafelkleden en zakdoeken om trots op te zijn. In de 19de eeuw kwamen er nog servetten, theedoeken en schorten bij en dan was de bruidsschat compleet. Een rijk gevulde kist met textiel voor jaren huwelijk.

Witte damasten servetten met moderne monogrammen uit de 2oste eeuw
Witte damasten servetten met klassiek geborduurde monogrammen vol krullen

Wie borduurde dat alles zo precies? Alle letters perfect hetzelfde op het tafellaken en de twaalf servetten. Werkte elke vrouw zelf aan haar eigen uitzet of werd het gedaan door een borduurster die er haar beroep van had gemaakt? Adellijke families namen vaak een borduurster in dienst die het linnen voorzag van prachtige monogrammen. Dat ze daarvoor niet rijk betaald werd, moge duidelijk zijn. Borduren en uitbuiting, het zou een mooi onderzoek zijn naar de sociale status van deze borduurvrouwen.

Damasten handdoeken met monogrammen in verschillende borduurtechnieken
Een bijzondere borduurtechniek die op doorweven lijkt
Kruissteek borduursel

De monogrammen hadden ook nog een andere functie. Bij het wassen van al dat linnen in wasserijen kon je het linnen bij elkaar houden en werd er nooit een vergissing gemaakt bij het terugbrengen naar de families. Heel praktisch dus.

Damasten servetten met in rood geborduurde monogrammen

Ik vraag me vaak af bij welke vrouw (of man), bij welke familie het textiel al die jaren in de linnenkast heeft gelegen. Misschien nooit gebruikt of alleen op hoogtijdagen, en na gebruik zorgvuldig gewassen, gestreken en opgeruimd. Om uiteindelijk in de kringloopwinkel te belanden waar een man uit Amsterdam het koopt en die het nu in zijn kast heeft liggen. Was er niemand in de familie die het wou hebben bij het opruimen na het overlijden? Als aandenken aan die oma of moeder die er zo zuinig op was? Onbegrijpelijk, maar misschien heeft niet iedereen een liefde voor textiel zoals ik. Het is de geschiedenis die nooit bekend zal worden die me zo raakt. Dat heeft iets treurigs, ook omdat alles met zoveel aandacht is gemaakt. Aan de andere kant kan ik zeggen dat ik erg geniet van mijn aanwinsten en er zorgvuldig mee omga. Wat is er heerlijker dan met vrienden aan een mooi gedekte tafel te eten? Dan bedank ik stilletjes degene die dit prachtigs heeft gemaakt.

Vrolijk geruit tafellaken met in het midden een monogram

Al die monogrammen kunnen enorm verschillen. Soms wit op wit borduursel, vaak rood in verschillende tinten. Andere kleuren ben ik in Frankrijk nog niet tegengekomen op witte tafellakens, servetten en theedoeken. Wel kocht ik vorig jaar een stel vrolijk gekleurde geruite tafellakens waarop in kleur monogrammen waren geborduurd die passen bij de kleurstelling.

Zacht linnen laken met een rand van open naaiwerk en de letters ML (Marcel en Louise?)
Grof geweven linnen laken in banen aan elkaar gestikt. Zouden de letters van Ferdinand en Jacques kunnen zijn of van Fabienne en Jeannette?

De linnen lakens die ik verzamel, hebben randen met borduursels, monogrammen en open naaiwerk. Ze zijn lang; de bovenkant werd omgeslagen en zo werd de trots van de vrouw (en misschien ook van de man?) zichtbaar. De lakens die ik heb, verschillen in kwaliteit, van heel fijn linnen tot wat grover, maar allemaal zijn ze versierd met meesterlijke monogrammen. Ook de lakens zijn gemaakt voor de uitzet, zodat je tijdens de huwelijksnacht en vele nachten daarna onder prachtige lakens lag.

Linnen laken, waarschijnlijk nooit gebruikt. Ooit hoop ik een laken te vinden met de letters J J zodat we het gevoel zouden krijgen dat die speciaal voor ons geborduurd zijn.

Wij slapen er elke zomer onder en ik moet zeggen dat liggen onder een fraai linnen laken heel rijk voelt. Maar net als bij het tafellinnen weet ik ook evenmin wie het heeft geborduurd.

Wat ik wel weet, is dat er tijdschriften waren vol patronen met monogrammen, speciaal ontworpen om een piekfijne uitzet te maken. Ik kocht en kreeg er een aantal.

Borduurkranten uit Lyon. Links uit 1962, rechts uit 1951

Hele alfabetten staan erin. Met kleermakers-carbonpapier (ook wel kalkeer-papier) werden de letters op de stof overgenomen. Dan kon het borduren beginnen; er werd met verschillende steken gewerkt. De bladen hebben schitterende Franse namen zoals ‘Le Journal des Brodeuses – journal professionnel de broderie’ en ‘La Broderie Lyonnaise  – Journal de Broderies pour Trousseaux’. Deze twee  tijdschriften komen uit Lyon, de stad die belangrijk was voor beroeps-borduursters en waar veel borduur-ateliers waren.

Uit La Broderie Lyonnaise, 1 April 1951, 53ste jaargang nummer 1070

Naast letters staan er ook andere borduurtekeningen in: bloemen, vogels, jachttaferelen en zelfs een Mickey Mouse, voor op kleedjes, servetten en kleding.

Jachttaferelen om te borduren voor keukentextiel. Ongeschikt voor vegetariërs.
La Broderie Lyonnaise, 1 augustus 1956
Mickey Mouse voor op een servet. La Broderie Lyonnaise, 1 december 1959

‘LaBroderie Lyonnaise’, eigenlijk meer een krant, kwam voor het eerst maandelijks uit in 1898; in 1967 kreeg het een gekleurd omslag. Hoe lang het daarna nog bestaan heeft, is niet duidelijk. Ik vermoed dat monogrammen borduren niet veel meer werd gedaan in die tijd. Het huwelijk kwam in een ander daglicht te staan en vrouwenemancipatie werd belangrijk. Borduren hoorde daar niet bij, laat staan een uitzet maken.

Slaap lekker. La Broderie Lyonnaise, 1 oktober 1962

‘Le Journal des Brodeuses’ kwam voor het eerst uit in 1915 en stopte in 1973. Vanaf 2018 kwam het weer uit als een kwartaaltijdschrift. Of het nu nog bestaat, heb ik niet kunnen achterhalen op hun Facebookpagina.

Patroon voor op een kinderlaken. Le Journal des Brodeuses, 1 februari 1962

Hoeveel vrouwen hebben patronen uit de borduurkranten geborduurd? Hoeveel plezier hebben ze eraan gehad om het nieuwe nummer te bekijken? Om patronen te kiezen voor een tafellaken speciaal voor Kerst of Pasen? Om trots te zijn op de geborduurde lakens waar ze met hun geliefde onder lagen? Herinneringen vol liefde – en misschien ook met ergernis als het niet lukte om de letters identiek geborduurd te krijgen.

Elf servetten met de letters CM. Een servet is duidelijk witter geworden door de was.

Vorig jaar vond ik een serie van elf kleine servetten (zouden het er twaalf geweest zijn?) waarop de letters CM waren geborduurd in gevarieerde kleuren en met een geborduurde rand rondom. Hoe oud ze zijn, weet ik niet. Ik schat zo jaren vijftig of zestig van de vorige eeuw. De letters zijn redelijk hetzelfde, maar de randen hebben grote verschillen.

Grote verschillen in de lengte van de steken. Toch is het een mooi geheel.

Van smal tot breed en van gelijk tot uiteenlopend. Hoe is dat zo gegaan? Ik stel me voor dat het eerste borduursel wat onregelmatig was, dat de borduurster geen zin had om het uit te halen en dat haar werk naarmate de serie vorderde er steeds netter uit kwam te zien. Ontroerend vind ik het in ieder geval, ik stel me voor dat Claudine en Michel aan tafel zaten met familie en dat er toch met bewondering naar haar borduurwerk werd gekeken. Misschien was Claudine niet zo’n ster in handwerken en was dit toch het trotse bewijs van haar doorzettingsvermogen. Hele verhalen bedenk ik bij dit soort textiel.

Patroon via https://www.modernfolkembroidery.com/

Ondertussen ben ik klaar met het borduren van mijn letterlap, mijn Danish Schoolhouse Sampler. Of ik ooit aan een geborduurde uitzet begin, is de vraag. Uiteindelijk ben ik al getrouwd en puilt mijn kast vol linnen uit.