Soms kom je iemand tegen met wie je direct een klik hebt. Dat gebeurde me op 29 maart bij een tentoonstelling van het IJ Kunst Collectief in Loods 6 in Amsterdam. Daar zag ik werk van Renee Toonen. Zij heeft onder de naam Ikborduurenjij een Instagramaccount waarop je kunt zien dat ze haar kruissteken soms op materialen zet die niet voor de hand liggen.

Borduren op lood en steen? We hadden een klik. Renee Toonen stuurde me diezelfde week een doos vol glanzend zijden borduurgaren en ik vertelde haar dat ik op mijn blog een artikel over haar wil schrijven. Een tijdje terug hadden we bij haar thuis een mooi gesprek, uitzicht op het IJ en de stad, appeltaart en koffie. Ik was benieuwd hoe ze tot haar borduurwerken komt.

‘Ik kon eerder breien dan ik kon lezen en schrijven’

Na werkzaam te zijn geweest in de verpleging en kinderopvang volgde ze de opleiding herenmode aan de Rotterdamse Snijschool. Ze richtte zich vooral op patronen maken. Dameskleding maken ging haar dankzij de Burda al goed af; het maken van herenkleding zou dus ook wel lukken. Ze zag zichzelf vanaf dat moment als maker. Als je de techniek goed beheerst, kun je alles maken. Na een concert van De Dijk ontmoet ze op een feest Huub van der Lubbe en ze complimenteerde hem met zijn overhemd. ‘Jij hebt vast iemand die ze voor je maakt,’ zei ze tegen hem. ‘Was dat maar waar,’ antwoordde hij. ‘Ik ken wel iemand,’ zei ze, ‘ikzelf.’ Vanaf dat moment maakte ze overhemden voor Huub van der Lubbe en voor meer artiesten die graag een exclusief en goed zittend overhemd wilden.

Ze begon een bedrijf met de passende naam ‘Het Hemd Toonen’, met dubbel oo vanwege haar achternaam. Haar bedrijf ging lopen, erg goed lopen. Maarten van Rozendaal, Acda en de Munnik, architecten en vormgevers vonden haar. Ze had een droombaan: exclusieve overhemden maken voor mensen die dat waardeerden. Elk overhemd maakte ze met plezier. Ze kocht de juiste stoffen, zocht bijpassende knopen, paste ontwerpen aan bij de speciale wensen van haar klanten.

Maar na een jaar of vijf, zes, toen ze zeker wist ‘dit is succesvol’ kreeg ze problemen met haar gewrichten. Ze raakte de sturing over haar handen kwijt en uiteindelijk was het niet meer mogelijk om overhemden te maken. Haar klanten vonden het vreselijk voor haar en ook voor henzelf. Ze was geliefd en gewaardeerd, maar ze kon helaas niet meer verder met haar bedrijf.

Na nog twee-en-een-half jaar ging het helemaal mis. Haar brein gaf de sturing naar de gewrichten niet meer door; ze viel en vanaf dat moment kon ze niets meer. Het enige positieve was dat de pijn weg was want door de verlamming voelde ze die niet meer. Na een grote periode van stress en onrust, was er rust in haar hoofd.

Langzaam kwam er iets van motoriek in haar handen terug. Haar benen laten het nog steeds afweten. Ze kan maar heel kleine stukjes lopen.

Als oefening voor haar handen ging Renee Toonen kralen rijgen. Wel met parels, want het moest natuurlijk mooi zijn! Een parelketting maken voor al haar vriendinnen werd belangrijk. Totdat al die dames een parelketting om hun nek droegen.

Een volgende project was kruissteken maken, maar dan hele grote. ‘Vijf steken op een dag was mijn maximum. Daarna kon ik niet meer, maar ik had de tijd. Als je elke dag vijf steken zet, heb je er toch 35 per week gemaakt!’

Elke steek was een overwinning, een zelf bedachte, motorische oefening, die voor Renee werkte. Kijken wat je kan was het uitgangspunt en niet wat je niet kunt. Over optimisme en levensmoed gesproken!

Pinterest was voor haar belangrijk om te onderzoeken wat er op borduurgebied gebeurde. Denkplezier ontstond er in haar hoofd en na het zien van al die borduursels op internet kwam de gedachte ‘zo wil ik  het niet!’

Er kwamen stopwerkpatronen op haar pad. Via Marktplaats schafte ze een grote hoeveelheid borduurgarens aan. Ze kreeg een map met foto’s van haar familie in handen en daaruit ontstond het idee om op de foto’s stopwerkpatronen te borduren en zo de familiegeschiedenis te repareren.

Haar werk ‘Gaatjes in de familiegeschiedenis stoppen’ werd in 2018 uitgeroepen tot de winnaar van de Textiel Plus Arts & Crafts Wedstrijd.

Dat ‘stoppen’ van de familiegeschiedenis ziet Renee Toonen ook als een metafoor voor het stoppen en het helen van haar eigen geschiedenis. Borduren gaat voor haar ook over jezelf repareren en weer meedoen. De reparerende kracht van een techniek kan je bij het leven houden. Zelf heb dat ook ervaren toen mijn man Bram ernstig ziek werd en breien mijn redding werd: zo kon ik in het moment blijven en daardoor ook de ernst aan.  

De noodzaak van het maken en de grote betekenis daarvan zorgt ervoor dat ik als kijker word geraakt door de schoonheid van het particuliere werk van Renee Toonen. Kijken naar die kleine, individuele wereld  die ze maakt, kan helpen om met de grote, moeilijke wereld om te gaan.

‘Wat als ik’ is de vraag die Renee Toonen zich altijd stelt als ze nieuw werk maakt.

Ze borduurt op ijs, op veren, op foto’s, op verfkwasten, lood, bladeren en zelfs op stenen.

Wat kom je tegen als je een idee hebt voor nieuw werk? Hoe kan je dat probleem, soms tijdelijk, oplossen?

Renee werkt voornamelijk met de kruissteek. Haar borduursels getuigen van een grote verfijning en gevoeligheid. De muur in de kamer waar haar ideeën ontstaan, hangt vol met haar werk.

Op het bureau ligt werk dat afgemaakt moet worden. Robert Redford zal binnenkort een draadje krijgen.

Haar serie borduursels op bladeren met als titel ‘As time goes by’ is prachtig. Ze werkt met het gegeven dat bladeren die drogen van kleur en van beeld veranderen.

Stel je voor, je koopt een groen blad met een borduursel en door de tijd verandert het kunstwerk, hoe fantastisch!

Het oeuvre van Renee Toonen is te zien geweest in musea in binnen en buitenland (zie lijst onderaan dit artikel) ; Galerie Blauwdruck, ARTACASA Gallery en Domo Eclectica verkopen haar borduursels. Instagram is het platform waarop ze haar werk met grote regelmaat promoot.

Natuurlijk is er de wens voor een eigen tentoonstelling. Welke kunstenaar heeft dat niet? Je werk laten zien, serieus genomen worden, dat hoort allemaal het bij het kunstenaarschap. Lachend zegt ze: ‘Renee doet mee!’

Aan het einde van het prachtige en levendige gesprek hebben we het over een website naast haar Instagrampagina als een portfolio. Daar moet ze over denken. Twee dagen later stuurt ze me het bericht dat de kogel door de kerk is en dat er aan een eigen website gewerkt gaat worden. Het laatste nieuws is dat de website http://www.reneetoonen.nl over twee weken de lucht in gaat!

Tentoonstellingen in Nederland

• Deventer, Zomerexpositie Eicas Museum (2025)

• Zwolle, Blauwdruck (2023)

• Amsterdam, IJKunst collectief (2023 en 2025)

• Oosterland, Culturele Kring Wieringen, (2022 en 2024)

• Leiden, Textiel festival (2021; winnaar publieksprijs)

• Museum Gouda, stip op de horizon (2020)

• Amsterdam, Rembrandt Nu (2019)

• Amsterdam, Cloud Gallery (2019 en 2021)

• Horst, museum De Kantfabriek (2018)

• Den Bosch, Textielfestival(2018)

Tentoonstellingen buitenland

• Textiel Biënnale Australië (2025)

• Inspirerend Textiel, Bierbeek België (2021)

• Roma Artweek, Rome (2021)

• Herland3, Sydney (2020)

Alle foto’s in dit artikel waar geen Jan ter Heide bij staat zijn gemaakt door ©Renee Toonen