Schwarzwald, alleen het woord al klinkt onheilspellend: daar gebeuren griezelige dingen. Of denk je eerder aan een stuk Schwarzwalder Kirschtorte? Als kleine jongen ging ik met mijn ouders kamperen in het Zwarte Woud. Ik herinner me er niet veel meer van. Iets met gemzen hoog in de bergen, een plastic souvenirhuisje en kamperen in de Andre Jamet tent. En ergens in mijn hoofd de hoeden met rode pompons, die daar traditioneel gedragen worden.

Op weg van Genua naar huis kwam ik erachter dat we met een kleine omweg het Schwarzwalder Trachtenmuseum in Haslach konden bezoeken. Daar zou ik vast het geheim van dat wonderlijke hoofddeksel kunnen ontdekken. En op een bordje een Kirschtorte bewonderen.

In Haslach is naast de VVV in een voormalig Kapucijnenklooster het museum gehuisvest. Je loopt langs scènes met poppen in allerlei klederdrachten uit verschillende delen van het Zwarte Woud. Ze zijn geplaatst in sfeervolle en een tikkeltje ouderwetse kijkkasten. Ik heb nooit geweten dat in dat gebied zo’n grote verscheidenheid te vinden is.

Vrij aan het begin was er de Schäppel te zien, een merkwaardige hoed vol bling-bling kralen die gedragen werd door jonge ongetrouwde vrouwen op religieuze feestdagen en op hun bruiloft. Het staat voor reinheid en onaantastbaarheid.

Status kon je er ook aan aflezen: hoe hoger en hoe meer bewerkt, hoe rijker je was. In sommige Schäppel zijn tussen de 38.000 en 40.000 onderdelen verwerkt.

De binnenkant bestaat uit een skelet van gebogen metalen draden die omwikkeld zijn met rood of zwart zijden band. Die wordt bekleed met dikke stroken karton en papier waardoor het zijn vorm behoudt.

En dan moet je zo’n object goed op je hoofd geplaatst krijgen; haarkammen, haarspelden en linten zorgen ervoor dat het blijft zitten.

Grandioos om te zien: met een Schäppel word je een soort levende kerstvrouw.

En toen kwam in de tentoonstelling de Bollenhut in zicht.

Die werd overigens alleen gedragen in de plaatsen Gutach, Wolfach-Kirnbachen en Hornberg-Reichenbach. Rood als je ongetrouwd was en zwart voor gehuwde dames.

Wonderlijk die hoeveelheid grote ronde wollen bollen op je hoofd. Een ongelooflijk, denderend, waanzinnig kledingstuk.

In Sankt Georgen wordt een variatie gedragen op de Bollenhut met de naam ‘Rosenhut’.

Er zijn in Haslach sowieso de meest vreemde en prachtige hoofdbedekkingen te zien.

Je vraagt je af waarom ze niet als inspiratie gebruikt worden in haute couture shows.

In het Badisches Hanauerland en het Elsässisches Hanauerland was de Schlupfkappe en vogue.

Vanuit een 18de-eeuwse kleine strik door modieuze dames in de stad gedragen, werd de strik overgenomen door in traditionele dracht geklede vrouwen. De strik werd steeds groter.

Hij groeide uit tot een reusachtige, zwarte vlinder op het hoofd, een enorme Schmetterling, die niet wegvloog en die met trots werd gedragen. Imposant.

Behalve naar hoeden is het ook altijd een feest om naar stoffen te kijken.

Voor dit soort kleding werden de meest mooie stoffen gekozen zoals deze stof met ingeweven rozen.

Opvallend was het gebruik van kleurrijke linten en lintjes als toevoeging bij de kleding.

Voor mannen, met hun wat soberder kleding, waren er bretels met bloemen geborduurd.

Bij bruiloften droegen de mannen die in Lehengericht woonden bloemen op hun hoed.

Het verschijnsel klederdracht heeft iets stoffigs, iets traditioneels met een neiging naar behoud en conservatisme. Zo kun je er over denken. In sommige plaatsen in het Schwarzwald voel je die conservatieve wereld. Toch heb ik er ook een zwak voor. Al dat textiel dat in kasten en kisten op boerderijen zorgvuldig bewaard wordt en er slechts uitkomt bij een feestelijke gelegenheid, het ontroert me. Ook zo’n klein museum in Haslach heeft een functie: het koestert een cultuur van vroeger en het laat de schoonheid in al zijn variaties zien. Iets van ooit en lang geleden kan ook nu voor inspiratie zorgen. Bij mij in ieder geval om dit artikel te schrijven vol kleur over dit kleurrijke museum.

Overigens ontdekte ik op Internet dat er een operette is met de titel Schwarzwaldmädel. Geschreven door Leon Jessel werd die voor het eerst op 25 augustus 1917 opgevoerd in de Alte Komische Oper in Berlijn.

In 1950 werd de operette in kleur verfilmd en zie je daar de Bollenhut op het hoofd van actrice Sonja Ziemann. Het was de eerste film in kleur na de oorlog.

In 1969 zongen Rudolf Schock en Lotte Schädle, omringd door een zee van Bollenhüte, het beroemde lied ‘Mein Schwarzwaldmädel’.